Museum Collectie Brands in Nieuw-Dordrecht is een cultuurhistorisch en streekmuseum waar je letterlijk midden in verhalen stapt. In de boerderij aan de Herenstreek 11, ooit het woonhuis van verzamelaar Jans Brands, ontdek je een schatkamer vol historische objecten, kunstwerken en herkenbare gebruiksvoorwerpen. Dit museum laat zien hoe mensen in Zuidoost-Drenthe leefden, werkten, geloofden en herinneringen bewaarden, en maakt van elke bezoeker een nieuwsgierige ontdekker.
Museum Collectie Brands en de wereld van Jans
De basis van Museum Collectie Brands ligt in de persoonlijke verzameling van Jans Johannes Brands (1932–2019). Wat begon als een hobby in zijn boerderij groeide uit tot een collectie van duizenden objecten, variërend van schoolschriftjes en speelgoed tot religieuze werken, munten en documenten uit de Middeleeuwen. Jans bewaarde wat anderen weggooiden, vanuit de overtuiging dat alledaagse dingen net zo veel vertellen over het verleden als kostbare topstukken.
In het oorspronkelijke woonhuis, dat nog altijd onderdeel is van het museum, zijn kamers, meubels en persoonlijke spullen grotendeels gebleven zoals Jans ze achterliet. Bezoekers ervaren het alsof ze door het sleutelgat van een leven kijken: geen nagebouwd decor, maar een echte plek waar jarenlang werd geleefd, gelezen en verzameld. Vrijwilligers moesten ooit paden vrijmaken tussen stapels dozen en boeken om het huis toegankelijk te maken, een beeld dat de omvang van de verzameling goed laat voelen.
Ontstaan en groei van Museum Collectie Brands
Vanaf de jaren tachtig werd duidelijk hoe bijzonder de verzameling van Jans Brands was. Bezoekers, kranten en deskundigen besteedden aandacht aan zijn collectie, en de vraag rees wat er met dit erfgoed moest gebeuren als Jans er niet meer zou zijn. In 1991 werd een stichting opgericht om de collectie te bewaren en toegankelijk te maken, en in 1993 werd vastgelegd dat de stichting erfgenaam zou worden van de boerderij en de verzameling.
Financiële steun liet lang op zich wachten, waardoor Jans zelfs overwoog zijn collectie naar Amerika te verplaatsen. Onderzoek maakte echter duidelijk dat het hier ging om erfgoed van grote cultuurhistorische waarde voor Zuidoost-Drenthe en Nederland. Met hulp van vrijwilligers werd de collectie beschreven, gefotografeerd en veilig opgeborgen. In 2008 volgde de doorbraak toen provincie en gemeente investeerden in de realisatie van het museum. Op 17 november 2011 opende Museum Collectie Brands officieel zijn deuren, met naast de boerderij meerdere tentoonstellingsruimtes en bezoekersfaciliteiten.
Kijken door het sleutelgat van een leven
Een van de meest bijzondere onderdelen van Museum Collectie Brands is het woonhuis van Jans Brands. Hier woonde en verzamelde hij tientallen jaren, gedreven door nieuwsgierigheid en herinneringen. De boerderij aan de Herenstreek heeft zelf ook een bewogen geschiedenis: in de nacht van 23 op 24 augustus 1943 stortte een RAF Lancaster-bommenwerper neer, waarbij de boerderij zwaar beschadigd raakte. Met noodwoningen en later een nieuwe boerderij in 1947 werd het leven weer opgebouwd, op de plek die nu het hart van het museum vormt.
Bezoekers lopen door kamers waar het lijkt alsof Jans elk moment kan binnenkomen. Achter kasten en vitrines liggen steeds nieuwe verhalen verborgen. Rondom het woonhuis zijn tentoonstellingsruimtes ingericht met vaste presentaties en wisselende exposities over verzamelen, industrialisatie en het dagelijks leven in Drenthe. Een rondleiding door gidsen is in principe inbegrepen bij de entreeprijs, waardoor je extra verhalen hoort over Jans, het woonhuis en de collectie. Na afloop kun je in de brasserie rustig napraten met koffie, thee of lunch.
De pronkstukken van Museum Collectie Brands
Wat Museum Collectie Brands onderscheidt, is de combinatie van herkenbare alledaagse voorwerpen en bijzondere historische topstukken. Tussen spaarpotten, schooltassen en gebruiksvoorwerpen uit Drentse huishoudens bevinden zich objecten van bovenregionale betekenis. Zo herbergt de collectie het beroemde leenmannenregister van de bisschop van Utrecht uit circa 1379, een document dat inzicht geeft in grondbezit, bestuur en machtsverhoudingen in een groot deel van Nederland.
Een ander hoogtepunt is de gouden solidus van koning Dagobert I uit de zevende eeuw, een zeldzame munt waarvan wereldwijd nog maar enkele exemplaren bekend zijn. Daarnaast zijn er religieuze werken, handschriften, oude drukken en historische documenten die veel belangstelling trekken van onderzoekers en liefhebbers van geschiedenis. Niet alles is permanent zichtbaar; een groot deel van de collectie bevindt zich in het depot en wordt stap voor stap onderzocht en gedigitaliseerd. Daardoor blijft Museum Collectie Brands zich ontwikkelen en valt er bij ieder bezoek opnieuw iets te ontdekken.
Janny Jalvingzaal en kunst in Drenthe
In de Janny Jalvingzaal presenteert Museum Collectie Brands een themagerichte uitstalling van de museale collectie, met Drenthe en kunst als terugkerende onderwerpen. Bezoekers kunnen lades openen en zich laten verrassen door wat daarin verborgen ligt. Bij elk thema zijn boeken uitgestald die je ter plekke kunt inzien, waardoor je dieper kunt duiken in de achtergronden van de getoonde objecten.
Door de zaal hangen schilderijen en tekeningen van de Drentse kunstenares Janny Jalving (1923–2022), bekend om haar landschappen en boerderijen. In 2019 ontving het museum een schenking van honderden aquarellen, tekeningen en stillevens uit haar oeuvre, waarna de zaal als blijk van waardering naar haar werd vernoemd. Ook werk van de veelzijdige kunstenaar Jan Dekkers (keramiek, glas-in-lood, beelden, schilderijen) en kleurrijke drukwerken van H.N. Werkman, lid van kunstbeweging De Ploeg, zijn hier te bewonderen.
Museumbrasserie, museumwinkel en groepen
Een dagje Museum Collectie Brands is meer dan alleen kijken. In brasserie Eempien kun je bijkomen van alle indrukken met koffie, thee, frisdranken of een drankje. Er is keuze uit appeltaart met slagroom, koek, tosti’s en soep. Voor groepen verzorgt het museum in samenwerking met een vaste cateraar lunches, van eenvoudig tot uitgebreide Drentse broodmaaltijden, en buffetten zoals stamppot- of Drents buffet, op reservering en vanaf tien personen.
Het museumcafé is ook buiten reguliere openingstijden af te huren voor netwerkbijeenkomsten, vergaderingen of presentaties, inclusief audiovisuele apparatuur en eventueel een rondleiding. De brasserie biedt plaats aan circa 55 personen. Bij mooi weer kun je op het terras aan de voor- of achterzijde van het museum zitten, ook zonder entree te betalen. Bij de ingang vind je een museumwinkel met souvenirs en cadeauartikelen, en gratis foldermateriaal over andere attracties in de regio. In het hele museum is gratis wifi beschikbaar via het gastnetwerk.
Educatie en erfgoed voor jong en oud
Museum Collectie Brands heeft een uitgebreid educatief aanbod. Erfgoededucatie in het museum laat kinderen kennismaken met de voorgangers van hedendaagse gebruiksvoorwerpen, zoals de toverlantaarn als voorloper van de filmprojector, een bakelieten telefoon met draaischijf of een wasbord als oude wasmachine. Voor kinderen tot ongeveer twaalf jaar zijn er speurtochten, schatzoeken en opdrachten bij wisseltentoonstellingen, plus speelgoed, spelletjes en kleurplaten voor de allerkleinsten.
Voor scholen zijn er programma’s gebaseerd op Drents cultureel erfgoed, van basisonderwijs tot onderbouw voortgezet onderwijs. Het DingSpel laat leerlingen als leenmannen van de bisschop van Utrecht goudstukken verdienen door opdrachten in het museum, terwijl ze leren over de Middeleeuwse geschiedenis van Drenthe en het feodale systeem. Daarnaast zijn er thematische gastlessen en workshops over verzamelen, industrialisatie en de museumwereld.
Leskoffers: oorlog, spullegies en internationale reiskoffer
Speciaal voor het onderwijs ontwikkelde Museum Collectie Brands de leskist Tweede Wereldoorlog, vormgegeven als een authentieke munitiekist. Deze kist zit vol objecten uit de collectie, elk met een echt verhaal uit de gemeente Emmen tijdens de oorlog. Met werkboekjes en opdrachten ontdekken leerlingen thema’s als dagelijks leven, verzet, luchtoorlog, jodenvervolging, onderduiken en bevrijding, ondersteund door handleiding, presentaties en video’s op een USB-stick.
De koffer vol spullegies brengt erfgoed direct de klas in. Een oude koffer van de zolder van Jans Brands bevat vijf voorwerpen uit het museum, aangevuld met een tweede koffer of tas met materialen. Voor verschillende groepen zijn er themalessen over speelgoed, boerderij, kleding en industrialisatie, met spellen en creatieve opdrachten van ongeveer zestig minuten per les. Na het succes van deze koffer kwam de internationale reiskoffer, ontwikkeld samen met Emslandmuseum Lingen en Schloss Clemenswerth. Hierin zitten replica’s van kledingstukken zoals ondermutsjes, klomplaarzen en korsetten, die de gedeelde geschiedenis aan beide zijden van de grens zichtbaar maken.
Arrangementen, groepen en evenementen
Museum Collectie Brands biedt diverse arrangementen, van kinderarrangementen waarbij kinderen hun eigen mini-museum maken tot wandelarrangementen in de Drentse natuur en nostalgie-arrangementen vol herkenning. Er zijn ook zakelijke netwerkarrangementen voor bedrijven die een bijzondere locatie zoeken voor trainingen, presentaties of bijeenkomsten. Groepen vanaf tien personen kunnen rekenen op groepskorting (zonder museumkaart) en in overleg een lunch of buffet, ook buiten reguliere openingstijden.
Het museum organiseert regelmatig evenementen, zoals lezingen over het verleden van Emmen, deelname aan Uitmarkt Emmen, Open Monumentendagen, verzamelmarkten en speciale activiteiten rond het vijftienjarig jubileum. In 2023 verzorgde Museum Collectie Brands een immersive experience op het Hello Festival in Emmen, waarbij bezoekers via projecties virtueel door de Rademakers Gieterij in Klazienaveen konden lopen, als voorproefje op een industrieel erfgoedtentoonstelling.
Een rondleiding door het woonhuis aan de Herenstreek 11 in Nieuw-Dordrecht voelt alsof je bij Jans Brands op bezoek bent. De verhalen van de gids, gecombineerd met de zichtbare sporen van zijn verzamelwoede, maken Museum Collectie Brands tot een plek waar je niet alleen kijkt, maar echt meeleeft met het verleden.
Praktische informatie voor je bezoek
Museum Collectie Brands is gevestigd aan de Herenstreek 11, 7885 AT Nieuw-Dordrecht. Voor vragen en reserveringen kun je contact opnemen via info@collectie-brands.nl of telefonisch via 0031 (0)591-393400. Op de website vind je actuele openingstijden, tarieven, reserveringsmogelijkheden en informatie over arrangementen, educatie en evenementen. Dankzij de audioguide, eenvoudig te gebruiken op je eigen smartphone, haal je nog meer uit je bezoek.
In 2026 viert het museum zijn vijftienjarig jubileum met het thema Iedereen Verzamelt, verspreid over meerdere rondes en exposities. Of je nu komt voor de pronkstukken, de verhalen van Jans Brands, de Janny Jalvingzaal, een educatief programma of een compleet dagje uit met brasserie en terras: Museum Collectie Brands biedt een feest der herkenning en een bron van verwondering voor jong en oud.
Veelgestelde vragen over Museum Collectie Brands
Waar ligt Museum Collectie Brands precies?
Het museum ligt in Nieuw-Dordrecht, in de gemeente Emmen, aan de Herenstreek 11. Het is goed bereikbaar met de auto en vormt een ideale combinatie met andere bezienswaardigheden in de regio.
Wat maakt Museum Collectie Brands zo bijzonder?
De combinatie van het oorspronkelijke woonhuis van Jans Brands, alledaagse voorwerpen en bijzondere topstukken zoals het leenmannenregister en de gouden solidus maakt het museum uniek. Je stapt letterlijk een leven en een tijdsbeeld binnen.
Is Museum Collectie Brands geschikt voor kinderen?
Ja, er zijn speurtochten, opdrachten, leskoffers en erfgoededucatieprogramma’s voor verschillende leeftijden. Kinderen kunnen spelenderwijs kennismaken met geschiedenis en Drents erfgoed.
Kan ik Museum Collectie Brands bezoeken met een groep?
Groepen vanaf tien personen krijgen groepskorting en kunnen gebruikmaken van arrangementen met rondleiding, lunch of buffet. Ook maatwerk is mogelijk in overleg.
Zijn er horecavoorzieningen bij Museum Collectie Brands?
In brasserie Eempien kun je terecht voor koffie, thee, drankjes, taart, tosti’s en soep. Er is een terras en een museumwinkel met souvenirs en informatie over andere attracties.
