Waterlandsmuseum de Speeltoren is een van de meest bijzondere musea van Noord-Holland. In het historische centrum van Monnickendam draait het museum letterlijk en figuurlijk om de eeuwenoude Speeltoren. Rond deze toren uit 1450 werd in 2012 een modern museum van circa 400 m² gerealiseerd. Bezoekers ontdekken hier niet alleen de geschiedenis van Monnickendam en Waterland, maar beleven ook het verhaal van het oudste nog bespeelde carillon ter wereld.
Op 10 oktober 2026 stapte ik het museum binnen, waar ik direct vriendelijk werd ontvangen. Eerlijk gezegd twijfelde ik vooraf of een toegangsprijs van € 7,50 het bezoek echt waard zou zijn. Toch nam de medewerker achter de kassa uitgebreid de tijd om enthousiast te vertellen over de Speeltoren, het bijzondere carillon en de verhalen die in het museum tot leven komen. Zijn aanstekelijke enthousiasme werkte overtuigend. Daardoor besloot ik alsnog een kaartje te kopen en naar binnen te gaan. Achteraf bleek dat een goede keuze: al snel werd duidelijk dat dit veel meer is dan een klein streekmuseum. Juist de combinatie van geschiedenis, techniek en lokale verhalen zorgde ervoor dat mijn aanvankelijke twijfel snel verdween.
Waterlandsmuseum de Speeltoren en het beroemde carillon
De grote publiekstrekker van het museum is de geheel vernieuwde Carillonzaal. Deze zolderruimte staat volledig in het teken van de Speeltoren, het uurwerk en het unieke carillon. Het museum noemt dit carillon niet alleen het oudste nog bespeelde carillon ter wereld, maar ook het meest authentieke en daardoor zelfs het meest valse carillon van Europa.
Een spectaculaire film neemt bezoekers mee door het binnenste van de toren. Daarbij worden de technische hoogstandjes van het eeuwenoude mechaniek zichtbaar gemaakt. Niet alleen de werking van het uurwerk komt aan bod, maar ook die van het carillon.
Extra bijzonder is dat bezoekers zelf achter een nagebouwde beiaard mogen plaatsnemen. Via instructies van een beiaardier op een scherm leer je de eerste beginselen van het carillonspel. Tijdens het spelen hoor je de klokken van het historische carillon.
Uit eigen ervaring kan ik vertellen dat het enthousiaste verhaal van de beiaardier erg aanstekelijk werkt. Doordat de beiaardier enthousiast uitlegt, krijg je een goed beeld van het vak en van de manier waarop het carillon wordt bespeeld.
Waterlandsmuseum de Speeltoren laat de regio begrijpen
Naast de toren speelt ook het landschap van Waterland een hoofdrol. In de Water- en Landzaal ontdekken bezoekers hoe het gebied zich gedurende ongeveer tweeduizend jaar ontwikkelde. Het museum laat zien waarom Waterland ongeveer vijf meter daalde en welke gevolgen dat had voor het huidige landschap.
Tegelijkertijd wordt duidelijk waarom dit veenweidegebied zo bijzonder én kwetsbaar is. Hierdoor kijk je na een bezoek met andere ogen naar de polders, sloten en weilanden rondom Monnickendam.
Een reis door de geschiedenis van Monnickendam
De Historiezaal maakt een reis door de tijd mogelijk. Hier begint het verhaal bij de kloosters en monniken die een belangrijke rol speelden in de ontstaansgeschiedenis van de streek. Vervolgens komen verschillende periodes uit de regionale geschiedenis voorbij.
Bezoekers zien onder meer unieke kerkboeken en een zeventiende-eeuwse beerput met historisch afval. Daarnaast wordt aandacht besteed aan het dagelijks leven, de scheepsbouw, de zeevaart en de visserij. Het museum laat niet alleen de rijkdom van de regio zien, maar ook de moeilijke omstandigheden waaronder veel inwoners vroeger leefden.
Een bijzonder detail is dat bezoekers zelfs kennismaken met de geur van Monnickendam door de eeuwen heen. Daarmee wordt geschiedenis op een originele manier tastbaar gemaakt.
Kindvriendelijk museum in Monnickendam
Voor gezinnen is de Juniorzaal een aantrekkelijke stop. Kinderen kunnen hier spelenderwijs ontdekken. In het Ontdekhuisje mogen zij spelen en zich verkleden. Daarnaast kunnen ze historische memoryspellen oplossen, gevelstenen natekenen en oude potjes en tegels restaureren.
Voor kinderen van ongeveer zeven tot twaalf jaar is er bovendien een spannende museumspeurtocht die door het hele museum loopt. Daardoor blijft een museumbezoek ook voor jonge bezoekers actief en afwisselend.
Kunst en wisselende tentoonstellingen
Waterlandsmuseum de Speeltoren beperkt zich niet tot geschiedenis. In de Kunstzaal worden wisselende exposities georganiseerd. Kunstenaars uit Waterland en uit andere regio’s tonen hier hun werk.
Deze kunsttentoonstellingen worden afgewisseld met natuurhistorische en regionale exposities. Daardoor is er regelmatig iets nieuws te ontdekken voor bezoekers die het museum vaker bezoeken.
Historie komt tot leven op film
Verspreid door het museum zijn korte films te bekijken. Onderwerpen variëren van het ontstaan van Monnickendam tot kaasmaken, rokerijen, de oude tramlijn, de Slag op de Zuiderzee en Waterland tijdens de Watersnood.
De film over de Speeltoren vormt voor veel bezoekers het hoogtepunt. De combinatie van beeld, techniek en geschiedenis maakt duidelijk hoe de eeuwenoude mechanieken de tijd letterlijk laten zingen.
Praktische informatie Waterlandsmuseum de Speeltoren
Het museum bevindt zich aan Noordeinde 2-4 in Monnickendam.
Van november tot en met maart is het museum geopend op zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.00 uur. Van april tot en met oktober is het museum geopend van dinsdag tot en met zondag van 11.00 tot 17.00 uur. Ook op tweede paasdag en tweede pinksterdag is het museum geopend. Tijdens schoolvakanties van regio Noord gelden eveneens openingstijden van dinsdag tot en met zondag van 11.00 tot 17.00 uur.
Voor gezinnen is er een gezinskaart beschikbaar vanaf €15,00.
Waarom een bezoek de moeite waard is
Waterlandsmuseum de Speeltoren combineert techniek, geschiedenis, landschap, kunst en familieactiviteiten onder één dak. Juist die afwisseling maakt het museum aantrekkelijk voor een breed publiek. Bovendien vormt de middeleeuwse Speeltoren een unieke historische blikvanger in het hart van Monnickendam.
Wie meer wil begrijpen van Waterland, zijn bewoners, zijn landschap en zijn bijzondere klokkenspel, vindt hier een van de meest complete introducties van de regio.
Weekendje Waterland
Wil je van je museumbezoek een compleet weekendje Waterland maken, dan zijn er verschillende aantrekkelijke overnachtingsmogelijkheden in de directe omgeving. In het historische centrum van Monnickendam ligt Hotel Monnickendam, een kleinschalig hotel op loopafstand van de haven en het Waterlandsmuseum de Speeltoren. Ook Suitehotel Posthoorn in Monnickendam is een populaire keuze voor wie comfortabel wil overnachten in een karakteristieke omgeving. Wie de regio verder wil verkennen, kan terecht bij Hotel & Restaurant De Fortuna in het nabijgelegen Edam, gevestigd in een historische setting op korte afstand van Monnickendam. Deze accommodaties vormen een uitstekende uitvalsbasis voor een ontdekkingstocht langs de schilderachtige dorpen, havens en polders van Waterland.
FAQ Waterlandsmuseum de Speeltoren
Waar ligt Waterlandsmuseum de Speeltoren?
Het museum ligt aan Noordeinde 2-4 in het historische centrum van Monnickendam.
Wat is het bekendste onderdeel van het museum?
De Carillonzaal rond het oudste nog bespeelde carillon ter wereld is een van de grootste publiekstrekkers.
Kun je zelf carillon spelen?
Ja. Bezoekers kunnen plaatsnemen achter een nagebouwde beiaard en zelf ervaren hoe een carillon wordt bespeeld.
Is het museum geschikt voor kinderen?
Ja. De Juniorzaal biedt spelactiviteiten, verkleedmogelijkheden en een museumspeurtocht voor kinderen.
Wat leer je in de Water- en Landzaal?
Hier ontdek je hoe Waterland zich ontwikkelde en waarom het landschap ongeveer vijf meter daalde.
Zijn er films te zien?
Ja. Door het museum heen zijn diverse films te bekijken over de geschiedenis van Monnickendam en Waterland.
Bronnen
- https://www.despeeltoren.nl/
- Bezoek op 10 oktober 2026
