Laatste update 14/10/2026 door Johan
Het Industrieel Smalspoor Museum in Erica, provincie Drenthe, is een uniek industrieel smalspoormuseum waar je niet alleen kijkt, maar vooral beleeft. In dit museum, gelegen aan de Griendtsveenstraat 140 in Erica, stap je in een historische smalspoortrein, rijd je over een origineel traject door het veen en ontdek je hoe smalspoor en turfstrooisel de regio Drenthe hebben gevormd. Het Industrieel Smalspoor Museum combineert een bijzondere collectie locomotieven, wagens en werktuigen met een rondrit door een natuurgebied dat ooit het Amsterdamsche veld heette.
Plan je bezoek aan het Industrieel Smalspoor Museum
Het museum draait volledig op een betrokken groep medewerkers en vrijwilligers en biedt een compleet dagje uit in Zuidoost-Drenthe. In 2026 is het Industrieel Smalspoor Museum geopend van zaterdag 18 april tot en met zondag 1 november. Tijdens deze periode kun je op donderdag, zaterdag en zondag terecht, terwijl het museum bovendien op tweede pinksterdag de deuren opent. Dankzij de duidelijke treintijden en het overzichtelijke programma plan je eenvoudig een rondrit, een bezoek aan de werkplaats en een pauze in de museumhal.
Op donderdag en zaterdag is het museum geopend van 10.00 tot 16.30 uur, op zondag van 11.00 tot 16.30 uur. De smalspoortrein vertrekt op donderdag en zaterdag elk uur tussen 10.30 en 15.30 uur, terwijl op zondag ritten worden gereden om 12.00, 13.00, 14.00 en 15.00 uur. Tijdens evenementen kunnen de vertrektijden worden aangepast en gaat het museum op zondag al om 10.00 uur open, wat extra mogelijkheden biedt voor een vroege rondrit door het veen.
Rondrit door het veen en UNESCO Geopark de Hondsrug
De rondrit met de smalspoortrein start vanaf het perron bij het museumgebouw en voert langs de historische turfstrooiselfabriek, de Fijnfabriek, en langs de viersporige smalspoorremise uit 1910. Deze remise is de enige nog aanwezige viersporige smalspoorremise uit het begin van de twintigste eeuw in Nederland en vormt een belangrijk rijksmonument op het terrein. Terwijl de trein rustig door het landschap rijdt, heb je alle tijd om de omgeving in je op te nemen.
Het traject loopt door een bijzonder natuurgebied met een grote verscheidenheid aan flora en fauna, waaronder meer dan zeventig vogelsoorten. Dit gebied maakt deel uit van Geopark de Hondsrug, dat sinds 2015 de status van UNESCO Global Geopark heeft. De machinist stopt regelmatig om uitleg te geven over het veen, de geschiedenis van de vervening en de objecten langs de baan. Bij voldoende tijd wordt ook gestopt bij de locomotievenloods, het depot van het museum, waar liefhebbers van locomotieven hun hart kunnen ophalen.
Veen, bolster en turfstrooisel: het verhaal achter het landschap
Het Industrieel Smalspoor Museum staat op een restant hoogveen en vertelt het verhaal van veenvorming en vervening op een toegankelijke manier. Hoogveen ontstaat boven de regionale grondwaterstand in gebieden met slechte afwatering, vaak door een onderliggende kleilaag. Veenmos, dat van onderen afsterft en bovenaan doorgroeit, vormt in duizenden jaren een dik pakket veen. De bovenste laag, de bolster of het witveen, is bijzonder geschikt voor de productie van turfstrooisel.
In het oosten van Nederland, waaronder Oost-Drenthe, zijn turfstrooiselfabrieken ontstaan om deze bolster te verwerken. Het museum laat zien dat veen een enorme CO₂-buffer is: wereldwijd ligt in veen tweemaal zoveel CO₂ opgeslagen als in alle bossen, terwijl veen slechts een klein deel van het aardoppervlak beslaat. Door vervening en het verlagen van de waterstand komt veel CO₂ vrij, wat het belang van de resterende veengebieden en museale stukken, zoals bij het Industrieel Smalspoor Museum, extra onderstreept.
Wat is smalspoor? Techniek en industrie in beweging
Naast het veenverhaal legt het Industrieel Smalspoor Museum helder uit wat smalspoor precies is. Smalspoor is een vorm van spoor met een spoorbreedte tussen 400 en 1435 millimeter, waarbij maten als 500, 600, 700, 750 en 900 millimeter veel voorkomen. Oorspronkelijk werden wagens op houten rails gebruikt in mijnen, waarbij de wagentjes, de zogenaamde honden, door mensen of dieren werden voortbewogen. Later kwamen ijzeren rails, stoommachines en vervolgens diesel- en acculocomotieven.
De Franse firma Decauville speelde een belangrijke rol in de massaproductie van smalspooronderdelen, waardoor smalspoor in allerlei bedrijfstakken kon worden ingezet. In vervenersbedrijven, kleiwinning, steengroeven, land- en bosbouw, papier- en textielfabrieken en bij de aanleg van spoorwegen en snelwegen werd smalspoor gebruikt voor het vervoer van zand, klei en andere materialen. Het museum toont een scala aan voertuigen, van kiepkarren tot platte wagens en ketelwagens, en laat zien hoe smalspoor zich ontwikkelde van stoomtractie naar diesel- en elektrische locomotieven.
Fabriek en remise: industrieel erfgoed op het terrein
Op het museumterrein staat een turfstrooiselfabriek uit circa 1910, waar bolsterturf werd verwerkt tot turfstrooisel. In de fabriek volgde de turf een route langs verschillende machines: via jakobsladders naar de grofwolf, vervolgens naar de zaagwolf op zolder, daarna naar de battoirs of zeefmolens en tenslotte naar de krupsemolen voor de vezels. Het eindproduct werd geperst in balen, eerst omhuld met planken en ijzerdraad, later verpakt in plastic zakken.
De fabriek werd aanvankelijk aangedreven door een stoommachine, gestookt met turf, maar in de jaren twintig bouwde de Griendtsveen Maatschappij een elektriciteitscentrale bij de brug, waarna de fabriek op 500 volt draaistroom ging werken. In de jaren vijftig werd overgestapt op netstroom. De smalspoorremise, met een hoog geplaatste dieselolietank en een installatie voor het tanken van Benzol, herinnert aan de tijd dat Oberursel-locomotieven en andere machines op alternatieve brandstoffen reden.
Griendtsveen en het Amsterdamsche veld
De geschiedenis van het Industrieel Smalspoor Museum is nauw verbonden met de Griendtsveen Maatschappij. In 1850 kochten enkele Amsterdammers 2000 hectare veengebied in het zuiden van de gemeente Emmen, het latere Amsterdamsche veld. In 1909 nam de Griendtsveen Maatschappij deze Drentsche Landontginning Maatschappij over en legde de nadruk op de winning van bolster voor turfstrooisel. Rond de fabrieken ontstond een nederzetting, in de volksmond De Peel genoemd, met woningen en een school.
Voor het vervoer van grondstof naar de fabrieken werd een smalspoornet van 18 kilometer aangelegd, met een spoorwijdte van 90 centimeter. De lijn liep van het kantoor en de werkplaats aan de Peelstraat tot aan de vervening bij Schöningsdorf, net over de Duitse grens, met diverse aftakkingen het veen in. De laatste rit op de Griendtsveen-lijn vond plaats op 30 maart 1983. In 1984 werd zes hectare fabrieksterrein op hoogveen, inclusief veldspooractiviteiten, in erfpacht gegeven aan de Noord Nederlandse Museum Spoorbaan, waarmee de basis voor het huidige Industrieel Smalspoor Museum werd gelegd.
Kinderattracties, machinistendiploma en museumhal
Voor gezinnen met kinderen is het Industrieel Smalspoor Museum bijzonder aantrekkelijk. Kinderen kunnen zelf een smalspoorlocomotief besturen onder begeleiding van een ervaren machinist. Na afloop ontvangen zij een persoonlijk machinistendiploma, een tastbare herinnering aan hun rit. Daarnaast is er het Waterspoor, een waterspeelplaats waar kinderen spelenderwijs leren over de loop van water, en de Schwingeltrein, een voormalige pretparktrein van Bosbad Hoeven, die over een eigen tracé op het binnenterrein rijdt.
In de museumhal vind je een horecagelegenheid met een lunchkaart. Je kunt er terecht voor koffie met koek of appelgebak, een ijsje, een zakje chips of chocola, maar ook voor poffertjes, tosti’s, broodjes bockworst of gehaktbal en soep. Dit maakt het eenvoudig om je bezoek te combineren met een lunch of een korte pauze tussen twee treinritten door. Voor kinderen zijn er bovendien speciale kinderfeestjes met rondrit, zelf rijden op een locomotief, poffertjes en een consumptie.
Entreeprijzen en groepsarrangementen
De entreeprijzen van het Industrieel Smalspoor Museum zijn inclusief rondrit, werkplaatsbezoek, machinistendiploma en een gratis kop koffie, thee of fris. Volwassenen betalen 12,50 euro en kinderen tot en met 12 jaar 11,00 euro. Parkeren kan gratis op de ruime parkeerplaats bij het museum. Voor groepen zijn er uitgebreide arrangementen met koffie, cake, krentenwegge of appelgebak, lunches en zelfs barbecue- en buffetarrangementen vanaf 25 personen.
Een groepsarrangement geldt vanaf 15 personen; kleinere groepen betalen een kleine toeslag per persoon. Groepen vanaf 20 personen kunnen in overleg ook buiten de reguliere openingsdagen reserveren. Voor buschauffeurs is het goed om te weten dat de brug naar het museum is goedgekeurd voor lasten tot 30 ton, met een aslast tot 7 ton. Zwaardere voertuigen kunnen langs de openbare weg parkeren. Voor reserveringen vanaf 15 personen is een speciaal telefoonnummer beschikbaar.
Bereikbaarheid en toegankelijkheid
Het Industrieel Smalspoor Museum is goed bereikbaar met de auto en ligt in de buurtschap Griendtsveen bij Erica in Drenthe. Dankzij de duidelijke routebeschrijving en de ligging op een restant hoogveen is het museum eenvoudig te combineren met andere uitstapjes in Zuidoost-Drenthe, zoals natuurgebieden en musea in de omgeving. Het terrein en de gebouwen zijn ingericht om bezoekers een veilige en toegankelijke beleving te bieden, waarbij de combinatie van industrieel erfgoed en natuur centraal staat.
Donateur worden en organisatie
Het museum wordt gedragen door drie stichtingen: de stichting Exploitatie Smalspoormuseum, de stichting Noord Nederlandse Museum Spoorbaan en de stichting Industrieel Smalspoor Materieel. Alle drie zijn erkend als culturele ANBI en werken volgens museale gedragscodes en de Fair Practice Code. Donateurs ondersteunen de uitbreiding en restauratie van de erfgoedcollectie en krijgen gratis toegang, uitnodigingen voor bijzondere activiteiten en vier keer per jaar het magazine De Buffer.
Het Industrieel Smalspoor Museum streeft naar een volledige ontsluiting van de collectie, zowel fysiek als digitaal, en werkt samen met scholen, verenigingen en andere erfgoedinstellingen. De collectie is geregistreerd in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed en ontsloten via het collectiesysteem van de gemeente Emmen. Sinds 2023 is er een betaalde museummanager aangesteld om de dagelijkse leiding te verzorgen, terwijl vrijwilligers en medewerkers trainingen en cursussen volgen om hun kennis te vergroten.
FAQ over het Industrieel Smalspoor Museum
Wat zijn de openingstijden van het Industrieel Smalspoor Museum in 2026?
In 2026 is het Industrieel Smalspoor Museum geopend van zaterdag 18 april tot en met zondag 1 november. Het museum is open op donderdag en zaterdag van 10.00 tot 16.30 uur en op zondag van 11.00 tot 16.30 uur. Op tweede pinksterdag is het museum geopend van 11.00 tot 16.30 uur.
Wat kost een bezoek aan het Industrieel Smalspoor Museum?
Volwassenen betalen 12,50 euro en kinderen tot en met 12 jaar 11,00 euro. De entree is inclusief rondrit met de smalspoortrein, werkplaatsbezoek, machinistendiploma voor kinderen en een gratis kop koffie, thee of fris. Parkeren op de parkeerplaats bij het museum is gratis.
Welke treinritten kan ik maken tijdens mijn bezoek?
Op donderdag en zaterdag vertrekt de smalspoortrein om 10.30, 11.30, 12.30, 13.30, 14.30 en 15.30 uur. Op zondag zijn er ritten om 12.00, 13.00, 14.00 en 15.00 uur. Tijdens evenementen kunnen de vertrektijden worden aangepast en gaat het museum op zondag eerder open.
Zijn er speciale activiteiten voor kinderen?
Kinderen kunnen zelf een smalspoorlocomotief besturen onder begeleiding en ontvangen een machinistendiploma. Daarnaast is er het Waterspoor, een waterspeelplaats, en de Schwingeltrein, een voormalige pretparktrein met een eigen tracé. Er zijn ook kinderfeestjes met rondrit, zelf rijden, poffertjes en een consumptie.
Biedt het Industrieel Smalspoor Museum groepsarrangementen aan?
Voor groepen vanaf 15 personen zijn er diverse arrangementen met rondrit, bezoek aan de turfstrooiselfabriek en horeca, variërend van koffie met cake tot uitgebreide lunch- en barbecuearrangementen. Groepen vanaf 20 personen kunnen in overleg ook buiten de reguliere openingsdagen reserveren.
Is het Industrieel Smalspoor Museum goed bereikbaar met de auto?
Het museum ligt aan de Griendtsveenstraat 140 in Erica en is goed bereikbaar met de auto. De brug naar het museum is goedgekeurd voor lasten tot 30 ton, met een aslast tot 7 ton. Voor zwaardere voertuigen is er voldoende parkeergelegenheid langs de openbare weg.
Wat maakt het Industrieel Smalspoor Museum bijzonder voor liefhebbers van erfgoed?
Het museum combineert een rijksmonumentale turfstrooiselfabriek en een viersporige smalspoorremise met een grote collectie locomotieven en wagens. De ligging op hoogveen, de verbinding met Geopark de Hondsrug en de registratie in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed maken het Industrieel Smalspoor Museum tot een bijzondere bestemming voor erfgoedliefhebbers.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op informatie van de volgende officiële, niet-commerciële websites:
