De Tweede Wereldoorlog in Friesland kenmerkte zich door bezetting, verzet, collaboratie en een late bevrijding in 1945. Monumenten, musea en verhalen houden deze geschiedenis levend
Friesland draagt nog altijd de sporen van de Tweede Wereldoorlog. De provincie werd in mei 1940 bezet door Duitse troepen en kende een periode van onderdrukking, maar ook van moed en verzet. Vandaag de dag vertellen monumenten, musea en verhalen hoe de oorlog verliep en hoe de bevrijding tot stand kwam.
Bezetting en dagelijks leven tijdens Tweede wereldoorlog in Friesland
Na de Duitse inval veranderde het leven in Friesland ingrijpend. Boeren moesten hun producten afstaan en dorpen kregen te maken met razzia’s. Het dagelijks bestaan werd gekenmerkt door schaarste en angst. Toch bleef de Friese bevolking veerkrachtig en ontstond al snel verzet.
Voor de Joodse gemeenschap was de bezetting desastreus. Vele Friese Joden werden gedeporteerd en vermoord. Monumenten in Leeuwarden, Sneek en andere steden herinneren aan deze tragedie. Het Joods monument in Leeuwarden staat voor de voormalige Joodse Dusnus‑school en herdenkt de Joodse inwoners van Leeuwarden die tijdens de oorlog zijn gedeporteerd en vermoord. Het bestaat uit een zuil opgebouwd uit zeventien ringen en een symbolische klaagmuur. Het monument werd in 1987 onthuld en is een belangrijke plek van herinnering. Adres: A.S. Levissonstraat 40, 8911 EL Leeuwarden
Verzet en verzetsstrijders Tweede wereldoorlog in Friesland
Het Friese verzet speelde een cruciale rol. Verzetsgroepen hielpen onderduikers, verspreidden illegale kranten en pleegden sabotageacties. Bekende namen zijn Titus Brandsma, die al vroeg waarschuwde voor het nazisme, en de knokploegen van dorpen als Sexbierum en Gorredijk. In 1943 vond de beroemde melkstaking plaats, waarbij boeren massaal weigerden melk te leveren. Deze staking werd hard neergeslagen, maar liet zien dat Friesland niet meebewoog. De melkstaking van april 1943 was een massale verzetsactie tegen de Arbeitseinsatz. Boeren weigerden melk te leveren en fabrieken kwamen stil te liggen. Het monument in Gorredijk herinnert aan deze staking en de slachtoffers die vielen. Het werd onthuld in 1946 en staat op de algemene begraafplaats. Adres: Hegedyk, 8401 BH Gorredijk
Bloedige represailles
Het verzet leidde tot zware vergeldingsacties. Op 22 januari 1945 werden bij Dokkum twintig gevangenen uit Leeuwarden en Groningen geëxecuteerd als wraak voor een aanslag. Dit was een van de grootste bloedbaden in Friesland. Het oorlogsmonument in Dokkum werd in 1949 onthuld en herdenkt 51 burgers, waaronder veertien verzetsmensen, die tijdens de bezettingsjaren omkwamen. . Het monument is ontworpen door Nel Bakema en staat op een prominente plek in de stad. Adres: Noorder Bolwerk, 9101 JS Dokkum
Bevrijding
Friesland werd in april 1945 bevrijd door Canadese troepen. De bevrijding verliep relatief snel, maar de provincie betaalde een hoge prijs. Dorpen waren beschadigd en families rouwden om hun doden. Monumenten en herdenkingen houden deze herinnering levend.
Musea en herinneringscentra
Het Fries Verzetsmuseum in Leeuwarden bezit een omvangrijke collectie van objecten, documenten en foto’s. Het museum vertelt het verhaal van bezetting, verzet en bevrijding en is een belangrijke plek voor educatie en herdenking.
