Laatste update 19/03/2026 door Johan
Het VHF Data Exchange System (VDES) is het nieuwe maritieme communicatiesysteem voor digitaal berichtenverkeer. Om ruimte te maken voor dit digitale dataverkeer zijn een aantal marifoonkanalen opnieuw ingedeeld: het VDES-kanalenpakket. Voor watersporters en andere recreatieve vaarders is het belangrijk om te weten wat er verandert, of je marifoon nog up-to-date is en wat dit betekent voor je veiligheid en communicatie op het water.
Wat is VDES en waarom veranderen de marifoonkanalen?
VDES staat voor VHF Data Exchange System. Het systeem bouwt voort op bestaande technieken zoals AIS (Automatic Identification System), maar biedt meer capaciteit voor digitale data-uitwisseling tussen schepen en walstations. Daarmee wordt de maritieme communicatie moderner, efficiënter en beter voorbereid op toekomstige toepassingen, zoals uitgebreidere verkeersinformatie, veiligheidsberichten en datadiensten voor de scheepvaart.
Voor de invoering van VDES zijn enkele VHF-kanalen die voorheen voor analoge spraak werden gebruikt, herbestemd voor digitale toepassingen. In Nederland gaat het onder andere om de kanalen 24, 25, 26, 27, 28, 84, 85 en 86. Een deel daarvan wordt nu gebruikt voor digitaal dataverkeer, een deel voor satellietdiensten en een deel is opgesplitst in nieuwe simplex-kanalen, zoals 1027 en 1028.
Belangrijkste kanaalwijzigingen in het kort
Volgens de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) zijn de volgende wijzigingen relevant voor de invoering van VDES:
- Kanaal 24 en 25: van analoge spraak (duplex) naar digitale toepassingen.
- Kanaal 26: van analoge spraak (duplex) naar satellietgebruik.
- Kanaal 27 en 28: gesplitst, onder andere in de nieuwe simplex-spraakkanalen 1027 en 1028.
- Kanalen 84, 85 en 86: heringedeeld voor digitale diensten.
In de praktijk betekent dit dat sommige kanalen op moderne marifoons niet langer als gewone spraakkanalen beschikbaar zijn, of een andere functie hebben dan je misschien gewend was. Voor recreatieve gebruikers is vooral van belang dat je toestel de nieuwe kanaalindeling ondersteunt, zodat je ook in de toekomst probleemloos kunt communiceren met bruggen, sluizen en verkeersposten.
Is VDES al verplicht en wat is het verschil tussen Nederland en België?
In Nederland zijn de kanaalwijzigingen doorgevoerd om VDES mogelijk te maken, maar er is voor pleziervaart geen algemene wettelijke verplichting om je marifoon vóór een bepaalde datum te herprogrammeren. De RDI adviseert wel om de nieuwe kanaalindeling te gebruiken, zeker als je wilt kunnen werken met de nieuwe simplex-kanalen en toekomstige digitale diensten.
In België ligt dat anders: daar heeft het BIPT bepaald dat alle marifoons tussen 1 januari 2023 en 31 december 2023 volgens het nieuwe VDES-kanaalplan geprogrammeerd moesten worden. Vaar je regelmatig op Belgisch water, dan is een marifoon met de juiste VDES-kanaalindeling dus feitelijk noodzakelijk.
Hoe controleer je of je marifoon VDES-klaar is?
Omdat fabrikanten de kanaalindeling op verschillende manieren tonen, is er geen één vuistregel die altijd klopt. Toch kun je met een paar stappen een goede eerste indruk krijgen:
- Blader door de kanalenlijst: kijk of de nieuwe kanalen 1027 en 1028 beschikbaar zijn. Als die ontbreken, is je marifoon waarschijnlijk nog niet volgens het VDES-plan geprogrammeerd.
- Let op de functie van kanalen 24, 25 en 26: deze zijn officieel herbestemd voor digitale toepassingen en satelliet. Op veel moderne marifoons zijn ze niet meer als gewone spraakkanalen te gebruiken, maar hoe dat precies wordt weergegeven, verschilt per merk.
- Raadpleeg de handleiding: in de documentatie van je marifoon staat vaak expliciet vermeld of de VDES-kanaalindeling wordt ondersteund of via een software-update beschikbaar is.
- Vraag het je dealer of installateur: watersportwinkels en maritieme servicecentra kunnen meestal aan het typenummer zien of een toestel VDES-klaar is of geüpdatet kan worden.
Marifoon updaten: van software-update tot nieuw toestel
Veel moderne marifoons kunnen via een software-update of herprogrammering worden aangepast aan de nieuwe kanaalindeling. Bij sommige merken gebeurt dat via een kaartplotter of pc-tool, bij andere via een servicepunt. Fabrikanten als Raymarine en Garmin hebben hiervoor specifieke firmware-updates uitgebracht, die vaak via een geheugenkaart of gekoppelde kaartplotter worden geïnstalleerd.
Lukt zelf updaten niet, dan kun je terecht bij gespecialiseerde watersportzaken of marifoonservicecentra. Zij beschikken over de juiste software en programmeerapparatuur om de kanaalindeling aan te passen. Voor oudere toestellen zonder geschikt display of zonder beschikbare software kan het zijn dat een update niet mogelijk is. In dat geval is een nieuw toestel met fabrieksmatig geprogrammeerd VDES-kanaalpakket vaak de meest toekomstbestendige keuze.
Wat betekent dit voor je vaarvakantie in Nederland en België?
Voor de meeste recreatieve vaarders verandert er in het dagelijks gebruik niet direct heel veel: je blijft uitluisteren op de bekende kanalen, zoals kanaal 16 voor nood-, spoed- en veiligheidsverkeer, en de lokale brug- en sluiskanalen die in de vaargids of op borden langs het water staan aangegeven. Wel is het zo dat sommige verkeersposten en bruggen in de toekomst meer gebruik zullen maken van de nieuwe kanaalindeling en digitale diensten. Met een VDES-klaar toestel ben je daar beter op voorbereid.
Vaar je grensoverschrijdend, bijvoorbeeld van Zeeland naar de Belgische kust of de binnenwateren, dan is een correcte VDES-programmering extra belangrijk. In België is het nieuwe kanaalplan verplicht, dus een marifoon met oude kanaalindeling kan daar tot problemen of onduidelijkheid leiden. Controleer daarom vóór vertrek of je toestel volgens het VDES-plan is ingesteld en of je bedieningscertificaat (VHF, SRC of hoger) in orde is.
Tip van een local: in veel jachthavens en havenkantoortjes vind je de meest actuele informatie over lokale marifoonkanalen, verkeersposten en eventuele wijzigingen. Loop bij aankomst even binnen, vraag naar de laatste updates en noteer de belangrijkste kanalen in je vaargids of op een kaart in de kuip. Dat voorkomt zoeken op het water en je vaart een stuk relaxter.
Praktische tips voor veilig en comfortabel varen met VDES
- Test je marifoon vóór het seizoen: controleer de kanaallijst, maak een korte testoproep (bijvoorbeeld naar een haven of verkeerspost, volgens de geldende procedures) en kijk of alles goed werkt.
- Houd je certificaten bij de hand: zorg dat je bedieningscertificaat geldig is en dat je weet welke apparatuur je ermee mag bedienen.
- Combineer met AIS: een marifooninstallatie in combinatie met AIS geeft een veel beter beeld van het verkeer om je heen, zeker op drukke vaarwegen en bij slecht zicht.
- Blijf op de hoogte: volg de informatie van RDI, BIPT en vaarwegbeheerders voor updates over kanaalindelingen en nieuwe diensten.
Bronnen
Onderstaand artikel is gebaseerd op de volgende officiële bronnen:
