Laatste update 19/03/2026 door Johan

Wie met een marifoon of portofoon vaart op de Nederlandse binnenwateren, is verplicht een juiste en geprogrammeerde ATIS‑code te gebruiken. ATIS staat voor Automatic Transmitter Identification System en zorgt ervoor dat een marifoonzender automatisch wordt herkend door walstations, verkeersposten en brug- en sluisbedieningen. Een correcte ATIS‑code is essentieel voor veilige communicatie op het water en is wettelijk verplicht voor alle binnenvaartgebruikers.

Wat is de ATIS‑code?

De ATIS‑code is een unieke identificatie die gekoppeld is aan de registratie van een schip of aan de vergunninghouder van de marifoon. Bij elke uitzending stuurt de marifoon automatisch een digitaal signaal mee waarin deze code is opgenomen. Walstations kunnen dit signaal uitlezen en zo direct zien welk schip uitzendt. Dit systeem ondersteunt de veiligheid, maakt verkeersbegeleiding efficiënter en helpt bij incidenten of noodsituaties.

Wanneer is een ATIS‑code verplicht?

Op alle binnenwateren in Nederland en in de meeste Europese landen die deelnemen aan het RAINWAT‑verdrag is ATIS verplicht. Dit geldt voor:

• Vaste marifoons aan boord van pleziervaartuigen
• Portofoons die gebruikt worden als marifoon
• Marifoons aan boord van beroepsvaart

Op zee wordt ATIS niet gebruikt; daar geldt het MMSI‑systeem (Maritime Mobile Service Identity) voor DSC‑communicatie. Veel moderne marifoons kunnen zowel MMSI als ATIS bevatten, maar deze moeten afzonderlijk correct worden ingesteld.

Waarom is een juiste ATIS‑code belangrijk?

Een foutieve of ontbrekende ATIS‑code kan leiden tot miscommunicatie en veiligheidsrisico’s. Daarnaast kan de toezichthouder een boete opleggen. In Nederland bedraagt de boete voor een onjuiste of ontbrekende ATIS‑code € 250. De toezichthouder controleert actief, vooral op drukke vaarwegen en bij bruggen en sluizen.

Hoe controleer je zelf de ATIS‑code?

Veel marifoons bieden de mogelijkheid om via het gebruikersmenu de ingestelde ATIS‑code te bekijken. Deze staat vaak vermeld als self ID. Vergelijk deze code met het registratiebewijs dat je hebt ontvangen van het Agentschap Telecom (nu onderdeel van Rijksinspectie Digitale Infrastructuur).

Daarnaast kun je een verkeerspost, brug of sluis oproepen met de vraag of zij jouw uitgezonden ATIS‑code kunnen controleren. Veel walstations langs drukke vaarwegen beschikken over ATIS‑decoders en kunnen dit direct voor je nakijken.

Hoe krijg je een ATIS‑code?

Een ATIS‑code wordt uitgegeven door de Nederlandse overheid via de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (voorheen Agentschap Telecom). Je ontvangt deze code wanneer je:

• Een marifoonregistratie aanvraagt
• Een marifoonvergunning hebt
• Een nieuw schip registreert

De ATIS‑code is gekoppeld aan de roepletters van het schip of de vergunninghouder. Bij verkoop van het schip of overdracht van de marifoon moet de nieuwe eigenaar een eigen registratie aanvragen.

ATIS en varen in het buitenland

De ATIS‑code wordt gebruikt in landen die deelnemen aan het RAINWAT‑verdrag. Dit zijn onder meer Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, Zwitserland en Oostenrijk. In deze landen is het gebruik van ATIS verplicht op binnenwateren.

Let op: in sommige landen gelden aanvullende regels. Zo moet je in Duitsland een bedieningscertificaat hebben dat door de autoriteiten wordt erkend, zoals het Basiscertificaat Marifonie of het Marcom-B.

Veelvoorkomende fouten bij ATIS‑instellingen

Bij controles blijkt regelmatig dat marifoons niet correct zijn ingesteld. Veelvoorkomende fouten zijn:

• Verkeerde ATIS‑code ingevoerd
• ATIS niet geactiveerd
• Marifoon ingesteld op zee‑modus (MMSI actief, ATIS uit)
• Nieuwe marifoon niet geprogrammeerd door leverancier

Controleer daarom altijd zelf de instellingen, ook wanneer een leverancier de marifoon heeft geleverd of geprogrammeerd.

ATIS en veiligheid op het water

Een goed ingestelde marifoon met ATIS‑code draagt bij aan een veilige vaart. Walstations kunnen sneller reageren, hulpdiensten kunnen een schip identificeren en verkeersbegeleiding kan efficiënter werken. Zeker op drukke vaarwegen zoals de Rijn, de Waal en het Amsterdam‑Rijnkanaal is dit van groot belang.

Praktische tips voor watersporters

• Controleer jaarlijks of de ATIS‑code nog klopt met je registratiebewijs.
• Bewaar een kopie van je registratiebewijs aan boord.
• Laat een nieuwe marifoon altijd controleren op juiste programmering.
• Gebruik ATIS alleen op binnenwateren; schakel over op MMSI op zee.
• Vraag bij twijfel een verkeerspost om je ATIS‑signaal te controleren.

Tip van een local: Veel watersporters vergeten dat een marifoon na een software‑update of reset soms de ATIS‑instelling verliest. Controleer daarom altijd je self‑ID voordat je het water op gaat, vooral aan het begin van het vaarseizoen.

Wetenswaardigheden voor toeristen en buitenlandse schippers

Ook buitenlandse schippers die met een marifoon op Nederlandse binnenwateren varen, moeten een ATIS‑code gebruiken. Voor toeristen die een boot huren geldt:

• Huurbedrijven zijn verplicht een correct ingestelde marifoon te leveren.
• De huurder moet beschikken over een erkend marifooncertificaat.
• Bij grensoverschrijdende tochten moet de marifoon voldoen aan de regels van alle betrokken landen.

Voor buitenlandse bezoekers is het handig om te weten dat Nederland een van de drukst bevaren binnenwaternetwerken van Europa heeft. Goede communicatie is daarom essentieel. Veel bruggen en sluizen werken met marifoonkanalen voor bediening en informatie. Een juiste ATIS‑code zorgt ervoor dat je probleemloos kunt communiceren met de bediening.

ATIS en moderne marifoons

De meeste moderne marifoons ondersteunen zowel ATIS als DSC‑communicatie. Bij deze toestellen kun je vaak eenvoudig schakelen tussen binnenwatermodus (ATIS) en zee‑modus (MMSI). Let erop dat:

• ATIS automatisch wordt toegevoegd aan elke uitzending op binnenwaterkanalen
• DSC‑functies op binnenwateren niet gebruikt mogen worden
• De marifoon in de juiste modus moet staan voordat je uitzendt

Veelgestelde vragen

Mag ik zonder ATIS varen als ik mijn marifoon niet gebruik?

Nee. Zodra er een marifoon aan boord is, moet deze geregistreerd zijn en voorzien van een juiste ATIS‑code, ongeacht of je deze actief gebruikt.

Is ATIS hetzelfde als MMSI?

Nee. ATIS wordt gebruikt op binnenwateren, MMSI op zee. Beide systemen kunnen naast elkaar bestaan in dezelfde marifoon, maar hebben verschillende functies.

Kan ik zelf een ATIS‑code wijzigen?

In de meeste marifoons kan de ATIS‑code niet door de gebruiker worden gewijzigd. Dit moet worden gedaan door een erkende dealer of servicepunt, en alleen met toestemming van de overheid.

Bronnen

Dit artikel is gebaseerd op informatie van officiële, niet‑commerciële bronnen:

• Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (voorheen Agentschap Telecom)
• RAINWAT‑verdrag
• Inspectie Leefomgeving en Transport
• Rijksoverheid