Laatste update 30/06/2026 door Johan

Tijdens grootschalige archeologische werkzaamheden in het Waalfront in Nijmegen hebben archeologen een uitzonderlijk omvangrijk Romeins badhuis blootgelegd. Het gaat om het grootste thermencomplex dat ooit in Nederland is gevonden. De ontdekking werpt nieuw licht op het leven in Ulpia Noviomagus, de Romeinse stad die zich ongeveer 1800 tot 1900 jaar geleden op deze plek bevond. De opgravingen worden uitgevoerd door de onderzoeksbureaus RAAP en BAAC en maken deel uit van de voorbereidingen voor een nieuwe woonwijk op een voormalige industriële locatie.

Het badhuis blijkt een indrukwekkend complex te zijn geweest, rijk gedecoreerd en voorzien van luxe materialen zoals marmer, kalksteen en kleurrijk pleisterwerk. De vondsten tonen aan dat de bewoners van dit deel van de stad leefden in aanzienlijke welvaart. Naast het badhuis zijn ook resten van woonblokken, straten, een toren en talloze gebruiksvoorwerpen gevonden, variërend van sieraden tot bronzen beeldjes.

De opgravingen startten in september 2025 en lopen tot juli 2026. Een deel van de vondsten is inmiddels te zien in het stadhuis van Nijmegen, en er bestaan plannen om delen van het badhuis permanent zichtbaar te houden onder de toekomstige nieuwbouw.

Geschiedenis van Ulpia Noviomagus

De Romeinse aanwezigheid in Nijmegen is al decennialang bekend, maar deze nieuwe vondst voegt een belangrijk puzzelstuk toe aan het beeld van de stad in de tweede en derde eeuw na Christus. Rond het jaar 100 na Christus kreeg de nederzetting vermoedelijk stadsrechten van keizer Marcus Ulpius Trajanus, waarna een reeks monumentale gebouwen in natuursteen werd opgetrokken. Het nu blootgelegde badhuis maakte deel uit van deze stedelijke vernieuwing.

Romeinse badhuizen waren meer dan alleen plekken om te wassen. Ze fungeerden als ontmoetingsplaats, ontspanningsruimte en sociaal centrum. De aanwezigheid van warmwaterbaden, koudwaterbaden, verwarmde vloeren en rijk gedecoreerde ruimtes wijst op een stedelijke bevolking die gewend was aan comfort en luxe.

Uit de opgraving blijkt dat het badhuis tot ver in de derde eeuw in gebruik bleef. Dat is bijzonder, want uit andere delen van de stad zijn nauwelijks munten uit de periode van keizer Postumus (260–269 na Chr.) gevonden. De vondst van veel munten uit deze tijd in het badhuisgebied toont aan dat dit stadsdeel langer actief bleef dan eerder werd aangenomen.

Wat is er precies gevonden?

De archeologen hebben een groot deel van het thermencomplex blootgelegd, waaronder:

• Resten van warm-, lauw- en koudwaterbaden
• Een vloer met bakstenen pijlers van een hypocaustum, het Romeinse vloerverwarmingssysteem
• Waterafvoerkanalen en vloeren die verrassend goed bewaard zijn gebleven
• Twee stenen funderingen die nog tot twee meter hoog overeind staan
• Marmeren wandbekleding en vloertegels van zwarte en witte kalksteen
• Sierlijsten en zuilen van kalksteen en zandsteen
• Kleurrijk beschilderd pleisterwerk

Daarnaast zijn er talloze gebruiksvoorwerpen gevonden, waaronder:

• Benen haarnaalden, sommige versierd met afbeeldingen van katten
• Zegelringen en sieraden, waaronder een halssieraad met gouden sluiting
• Munten uit verschillende perioden
• Een bronzen buste van de wijngod Bacchus, oorspronkelijk onderdeel van een schenkkan of meubelstuk

Deze vondsten tonen aan dat de bewoners van dit deel van de stad in aanzienlijke welvaart leefden. De aanwezigheid van luxe materialen en verfijnde objecten wijst op een stedelijke elite die zich graag omringde met comfort en schoonheid.

Toeristische wetenswaardigheden

Hoewel het badhuis zelf nog niet toegankelijk is voor publiek, zijn er verschillende manieren waarop bezoekers het Romeinse verleden van Nijmegen kunnen ervaren. Hieronder vind je een uitgebreide toeristische gids met praktische informatie.

1. Bezoek de Romeinse vondsten in het Stadhuis van Nijmegen

Een selectie van de meest bijzondere vondsten uit het badhuis is te zien in de hal van het stadhuis. Adres: Korte Nieuwstraat 6, 6511 PP Nijmegen
Openingstijden: Ma–vr 08.30–17.00 uur
Entree: Gratis

2. Wandel door het Waalfront – de plek van de opgraving

Het Waalfront is een gebied in ontwikkeling, maar delen zijn toegankelijk. Je kunt er wandelen langs de rivier en de contouren van het toekomstige Thermenplein bekijken, dat wordt ontworpen op basis van de plattegrond van het badhuis.

3. Museumtip: Museum Het Valkhof

Hoewel niet in de brontekst genoemd, is dit museum dé plek om Romeins Nijmegen te begrijpen. Het museum bezit een van de grootste Romeinse collecties van Nederland, waaronder wapens, sieraden, gebruiksvoorwerpen en reconstructies.
Adres: Kelfkensbos 59, 6511 TB Nijmegen
Openingstijden: Di–zo 11.00–17.00 uur
Entree: €14 (volwassenen), gratis met Museumkaart

4. Wandelroute: Romeinse geschiedenis in Nijmegen

Een aanrader is de Romeinse wandelroute door de stad, die onder meer langs de Valkhofheuvel, het voormalige Romeinse legerkamp en de resten van de Romeinse stadsmuur voert. De route is goed bewegwijzerd en geschikt voor alle leeftijden.

5. Extra toeristische weetjes

• De naam Ulpia Noviomagus betekent “Nieuwe Marktstad” en verwijst naar de heroprichting van de stad onder keizer Trajanus.
• Nijmegen is de oudste stad van Nederland met officiële stadsrechten (2005), gebaseerd op de Romeinse stadsrechten uit de tweede eeuw.
• Het thermencomplex in Nijmegen was met minstens 4.900 m² ruim twee keer zo groot als de badhuizen in Forum Hadriani (Voorburg) en Coriovallum (Heerlen).

Praktische informatie voor bezoekers

Hoewel het badhuis zelf nog niet toegankelijk is, kun je de omgeving en de tentoongestelde vondsten goed bezoeken.

Bereikbaarheid

Met het OV:

• Station Nijmegen Centraal ligt op 15 minuten lopen van het stadhuis.
• Buslijnen 2, 8 en 15 stoppen in de buurt (halte Burchtstraat).

Met de auto:

• Parkeren kan in parkeergarage Kelfkensbos of Mariënburg.
• Het Waalfront heeft tijdelijke parkeerplaatsen, maar deze kunnen wisselen door bouwwerkzaamheden.

Beste tijd om te gaan

• Voor een rustige ervaring: ga doordeweeks in de ochtend.
• Combineer je bezoek met een wandeling langs de Waal of een bezoek aan Museum Het Valkhof.

Bronnen

• 1. De Erfgoedstem – www.erfgoedstem.nl Gebruikt voor alle feitelijke informatie uit de oorspronkelijke nieuwsberichttekst over de opgraving, inclusief details over de vondsten, datering, betrokken organisaties en citaten van betrokkenen.
• 2. Gemeente Nijmegen – www.nijmegen.nl
  Gebruikt voor actuele informatie over het stadhuis, openingstijden en locatie van de vitrine met vondsten.
• 3. Museum Het Valkhof – www.museumhetvalkhof.nl
  Gebruikt voor aanvullende toeristische informatie over Romeinse collecties in Nijmegen.
• 4. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed – www.cultureelerfgoed.nl
  Gebruikt voor historische achtergrondinformatie over Ulpia Noviomagus en Romeins Nederland.