Tweede Wereldoorlog in Groningen

Bent u geïnteresseerd in Groningen in de tweede wereldoorlog (WO2)? Zoekt u naar monumenten, bunkers, verzetsverhalen, bevrijdingslocaties en musea? In dit artikel vind u meer informatie, gecombineerd met praktische informatie om deze plekken vandaag de dag te bezoeken.

De provincie Groningen draagt nog altijd de sporen van de Tweede Wereldoorlog. Wie vandaag de stad en het omliggende platteland bezoekt, ontdekt een landschap vol herinneringen aan bezetting, verzet en bevrijding. Monumenten, musea en historische plekken vertellen samen het verhaal van strijd en herstel. Deze reisgids biedt een compleet overzicht voor toeristen die de geschiedenis van de tweede wereldoorlog willen beleven.

De Tweede Wereldoorlog in Groningen in een notendop

Toen Duitse troepen op 10 mei 1940 Nederland binnenvielen, werd ook de provincie Groningen snel bezet. Het dagelijks leven veranderde ingrijpend. Duitse autoriteiten namen gebouwen in gebruik, waaronder het Scholtenhuis aan de Grote Markt in de stad. Dit pand werd het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst en stond symbool voor repressie en angst.

In de provincie ontstond al vroeg verzet. Verzetsgroepen hielpen onderduikers, verspreidden illegale kranten en saboteerden Duitse activiteiten. Bekende namen zijn Sietje Gravendaal‑Tammens, die Joodse kinderen liet onderduiken, en kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman, die illegale pamfletten drukte. Werkman werd in april 1945 gefusilleerd.

Voor de Joodse gemeenschap was de bezetting desastreus. In Groningen werden ruim 3000 Joden gedeporteerd en vermoord Monumenten zoals het Joods monument aan de Hereweg en de gedenksteen op de begraafplaats Selwerderhof herinneren aan deze tragedie.

Het platteland kende eveneens zware strijd. In Appingedam en Delfzijl werden bunkers gebouwd als onderdeel van de Atlantikwall. Winschoten verloor een groot deel van zijn Joodse bevolking. Langs de kust bij Termunten liggen nog altijd bunkers van Batterij Fiemel.

De bevrijding van Groningen kwam laat. Van 13 tot 16 april 1945 vond de Slag om Groningen plaats. Zo’n 14.000 Canadese soldaten vochten tegen 7.500 Duitse militairen en SS‑troepen. De gevechten waren hevig, vooral rond de Grote Markt. Uiteindelijk gaven de Duitsers zich over. De stad was bevrijd, maar de prijs was hoog: honderden doden, waaronder veel burgers.

Na de oorlog begon de wederopbouw. Monumenten, musea en gedenkplaatsen in stad en provincie houden de herinnering levend. Groningen vertelt vandaag nog steeds het verhaal van bezetting, verzet en bevrijding.

Monumenten Stad Groningen in de tweede wereldoorlog (WO2)

Grote Markt en Scholtenhuis

Aan de Grote Markt in Groningen stad stond het Scholtenhuis, gebouwd in 1881 door industrieel Willem Albert Scholten. Tijdens de oorlog werd het pand het hoofdkwartier van de Duitse Sicherheitsdienst. Hier werden verzetsmensen verhoord en gevangengezet. In april 1945 brandde het gebouw volledig uit tijdens de Slag om Groningen. Het pand bestaat niet meer, maar de locatie blijft beladen. De Grote Markt is eenvoudig bereikbaar met bus en trein en parkeren kan in de nabijgelegen parkeergarages.

Paterswoldseweg

Op 14 april 1945 trokken Canadese troepen via de Paterswoldseweg de stad Groningen binnen. Bij huisnummer 188 sneuvelde Fred Butterworth, de eerste Canadese soldaat die hier het leven liet. Een gedenkplaat herinnert aan dit moment. Ook bij nummer 106 is een plaquette te vinden die herinnert aan de verwoesting van dat pand. De straat is goed bereikbaar met buslijnen richting het Stadspark.

Joods monument Hereweg

Het Joods monument van kunstenaar Edu Waskowsky staat aan de Hereweg naast het Sterrebos. Het herdenkt de ruim 3000 Joodse inwoners van Groningen die tijdens de oorlog zijn gedeporteerd en vermoord. Het monument bestaat uit twaalf kalkstenen zuilen met een bronzen ornament. Het is vrij toegankelijk en goed bereikbaar te voet of met de bus.

Joodse begraafplaats Selwerderhof

Op de Joodse begraafplaats aan de Iepenlaan staat een gedenkteken uit 1950. Het monument bestaat uit twaalf zuilen die de twaalf stammen van Israël symboliseren. De begraafplaats is open tijdens reguliere uren en ligt op korte afstand van het centrum.

Verhalen van verzet in de tweede wereldoorlog (WO2)

Sietje Gravendaal-Tammens

Sietje Tammens, geboren in Kloosterburen in 1914, leidde vanaf 1942 een verzetsgroep in Groningen. Zij hielp Joodse kinderen onderduiken en verspreidde bonkaarten. Later werd zij lid van de Groninger Top, het hoofdorgaan van het verzet. Haar werk laat zien hoe groot de rol van vrouwen in het verzet was.

Hendrik Nicolaas Werkman

Werkman was drukker en kunstenaar, lid van kunstkring De Ploeg. Hij maakte illegale pamfletten en kunstwerken, bekend als druksels. In april 1945 werd hij door de Duitsers gefusilleerd. Zijn werk is te zien in het Groninger Museum. Het museum ligt aan Museumeiland 1 en is open van dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 17.00 uur. De entree bedraagt €15.

Dorpen en platteland van Groningen in de tweede wereldoorlog

Appingedam

In april 1945 vonden hier zware gevechten plaats. Het stadje werd deels verwoest, maar de historische kern is hersteld. Het centrum van Appingedam is goed bereikbaar per trein en biedt een combinatie van historie en wederopbouw.

Delfzijl

Delfzijl was strategisch belangrijk als havenstad. Hier bouwden de Duitsers bunkers als onderdeel van de Atlantikwall. In het Muzee Aquarium Delfzijl is een bunker te bezichtigen. Het museum ligt aan de Zeebadweg 7a en de entree bedraagt €8.

Winschoten

Winschoten kende een grote Joodse gemeenschap. Het Joods monument op het Israëlplein herdenkt 389 slachtoffers. Het monument is vrij toegankelijk en ligt in het centrum van de stad.

Termunten en Eemshaven

Langs de kust bij Termunten liggen bunkers van Batterij Fiemel, onderdeel van de Atlantikwall. Deze verdedigingswerken zijn nog zichtbaar in het landschap. Wandelroutes langs de bunkers bieden een indrukwekkend beeld van de militaire geschiedenis.

Westeremden

Het oorlogsmonument in Westeremden werd in 2016 onthuld en staat aan de Bredeweg 5. Het herdenkt burgerslachtoffers uit het dorp. Het monument is vrij toegankelijk en eenvoudig te bereiken.

Loppersum

Op het Marktplein staat een gedenksteen voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Het monument werd in 1995 onthuld en is vrij toegankelijk.

Musea en centra

Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG)

Het OVCG is een documentatiecentrum met archieven, tentoonstellingen en educatieve projecten. Het centrum bevindt zich aan Cascadeplein 4 in Groningen. Openingstijden zijn maandag en donderdag van 9.00 tot 17.00 uur, dinsdag van 13.00 tot 17.00 uur en vrijdag van 9.00 tot 13.00 uur. De toegang is gratis.

Samenhang van stad en provincie

Wie vandaag door Groningen loopt, ziet niet alleen moderne gebouwen maar ook sporen van wederopbouw. De Grote Markt, de Martinitoren en omliggende straten dragen nog steeds de littekens van bombardementen en gevechten. Het contrast tussen oude monumenten en naoorlogse architectuur vertelt het verhaal van verwoesting en herstel. Buiten de stad zijn dorpen als Appingedam en Winschoten voorbeelden van plaatsen waar de oorlog diepe sporen naliet. De bunkers langs de kust en de monumenten in Westeremden en Loppersum maken duidelijk dat de oorlog overal voelbaar was. Samen vormen stad en provincie een breed verhaal van bezetting, verzet en bevrijding.

Bronnen

Share