Middelstum, Groningen

Middelstum ligt in het noordelijke deel van de provincie Groningen en vormt een karakteristiek dorp in het open landschap van het Hogeland. Het dorp ligt tussen plaatsen als Loppersum (5 km), Stedum (7 km), Bedum (10 km), Uithuizen (11 km) en Appingedam (8 km). De omgeving bestaat uit wierdedorpen, open akkers en waterlopen die samen een typisch Noord‑Gronings landschap vormen. Middelstum heeft een compacte kern met een historische structuur die direct opvalt wanneer je het dorp binnenrijdt.

Verklaring van de naam Middelstum

De naam Middelstum kent een lange geschiedenis en veranderde door de eeuwen heen. De oudste bekende vorm verwijst naar een nederzetting die in het midden lag van een groter gebied. De naam ontwikkelde zich via varianten als Mitilistenheim, Midisheim en Midlestum tot de huidige vorm Middelstum. De toevoeging “‑stum” komt vaker voor in Noord‑Nederland en verwijst naar een woonplaats of nederzetting. De naam past goed bij de ligging van het dorp dat centraal lag in het historische landschap van Hunsingo.

Geschiedenis Middelstum

Ontstaan als wierdedorp

Middelstum is een oud wierdedorp dat al in de vroege middeleeuwen bestond. De wierde heeft een radiale structuur die nog altijd zichtbaar is in het stratenpatroon. Deze opbouw is kenmerkend voor nederzettingen die ontstonden op kunstmatige heuvels die bescherming boden tegen hoog water. De ligging aan het Boterdiep zorgde later voor een goede verbinding met omliggende dorpen en steden.

Middeleeuwen en borgen

In de middeleeuwen lagen rond Middelstum meerdere borgen. De Asingaborg en de Menthedaborg waren belangrijke adellijke huizen die een grote rol speelden in de lokale geschiedenis. Beide borgen verdwenen in de achttiende eeuw maar hun terreinen zijn nog herkenbaar in het landschap. Van de Asingaborg staat het poortgebouw nog overeind. Aan de noordzijde van het dorp staat de onderbouw van de verdedigingstoren van borg Ewsum die herinnert aan een periode waarin adellijke families veel invloed hadden.

Kerkelijke gebouwen Middelstum

In de vijftiende eeuw kreeg Middelstum een grote laatgotische kerk die tot op de dag van vandaag het dorpsbeeld bepaalt. De kerk werd gebouwd in opdracht van een invloedrijke hoofdeling uit de regio. In de negentiende eeuw kwamen daar een doopsgezinde kerk en een gereformeerde kerk bij. De toren van de gereformeerde kerk heeft een eclectische stijl die typerend is voor die periode.

Economische ontwikkeling Middelstum

De aanleg van het Boterdiep in de zeventiende eeuw zorgde voor een betere verbinding met Bedum en Kantens. Hierdoor konden nieuwe bedrijven ontstaan zoals een oliemolen, een zaagmolen, een zuivelfabriek en later meerdere steenfabrieken. De steenfabrieken speelden een belangrijke rol in de twintigste eeuw. De grootste fabriek lag bij Fraamklap en stond bekend als een van de modernste van Nederland. Door veranderende marktomstandigheden sloten de fabrieken in de jaren tachtig.

Bevolking en vervoer

Het aantal inwoners groeide gestaag vanaf de achttiende eeuw. In de negentiende eeuw kreeg Middelstum een halte aan de spoorlijn Groningen‑Delfzijl. De halte lag echter ver van het dorp waardoor het gebruik beperkt bleef. De halte sloot in de jaren vijftig. In de eenentwintigste eeuw maakt Middelstum deel uit van de gemeente Eemsdelta die bestaat uit plaatsen als Appingedam, Delfzijl, Loppersum, Spijk, Holwierde, Huizinge, Westerwijtwerd en vele kleinere buurtschappen.

Toeristische wetenswaardigheden Middelstum

Historisch centrum en wierdestructuur

Het centrum van Middelstum is aangewezen als beschermd dorpsgezicht. De radiale structuur van de wierde is goed zichtbaar en maakt een wandeling door het dorp bijzonder. De oude straten lopen vanuit het hoogste punt naar beneden en geven het dorp een unieke vorm. De combinatie van historische panden, kerken en waterlopen zorgt voor een sfeervol geheel dat aantrekkelijk is voor bezoekers die houden van erfgoed en rust.

Sint‑Hippolytuskerk Middelstum

De grote kerk op de wierde is een van de belangrijkste bezienswaardigheden van Middelstum. Het gebouw heeft een imposante uitstraling en een rijk interieur. De kerk vormt het hart van het dorp en is een herkenbaar punt in het landschap. De ligging op de wierde maakt de kerk extra bijzonder.

Borgterrein Ewsum

Aan de noordkant van het dorp ligt het terrein van borg Ewsum. Het terrein heeft een groene uitstraling met oude muren, waterpartijen en een markant torenonderdeel. Het is een rustige plek waar je kunt wandelen en genieten van het landschap. Het terrein vormt een tastbare herinnering aan de adellijke geschiedenis van de regio.

Naaimachinemuseum Naald en Draad Middelstum

In Middelstum staat een bijzonder klein museum dat is ontstaan uit een grote passie voor oude naaimachines. Het museum heet Naald en Draad en wordt gerund door Jannie Blauw die al meer dan twintig jaar historische machines verzamelt. De collectie telt ruim tweehonderd exemplaren die variëren van eenvoudige modellen tot rijk versierde machines uit de negentiende eeuw. De eerste machine in de verzameling kwam uit Dresden en zette een zoektocht in gang die nog steeds doorgaat. De machines staan in vitrines en op sokkels in een blokhut achter haar huis waardoor het museum een persoonlijke sfeer heeft. Het museum laat zien hoe naaimachines zich door de tijd hebben ontwikkeld en waarom ze zo belangrijk waren voor het dagelijks leven. De eigenaresse gebruikt haar verzameling ook om machines een tweede leven te geven omdat ze regelmatig exemplaren doneert aan projecten die ze in Afrika inzetten. Hierdoor krijgt het museum een extra betekenis voor bezoekers die graag meer willen weten over techniek en vakmanschap.

Bakkerij Mendels

In het centrum staat een oude bakkerij die dienstdoet als klein museum. Het interieur is grotendeels authentiek en laat zien hoe een bakkerij er in de zeventiende eeuw uitzag. Het gebouw is een van de oudste panden van het dorp en geeft een goed beeld van het dagelijks leven in vroegere tijden.

Molen De Hoop

Tussen Middelstum en Toornwerd staat een koren‑ en pelmolen uit de negentiende eeuw. De molen heeft een karakteristieke vorm en staat op een markante plek in het landschap. De molen is een herkenbaar onderdeel van de omgeving en vormt een mooi fotopunt.

Historische panden en straten Middelstum

In het dorp staan meerdere monumentale panden zoals een herberg uit de zeventiende eeuw, een winkelwoning uit de jaren twintig en een verzorgingshuis dat een van de grootste gebouwen van het dorp is. De straten rond het Boterdiep hebben een charmante uitstraling met oude huizen en bruggetjes.

Steenfabrieken

In de omgeving van Middelstum stonden meerdere steenfabrieken die een belangrijke rol speelden in de regionale economie. De fabriek Labor lag aan het Boterdiep en was een familiebedrijf. De fabrieken bij Fraamklap waren onderdeel van een grotere organisatie die meerdere fabrieken in Groningen en elders in Nederland bezat. De geschiedenis van deze fabrieken is nog zichtbaar in het landschap en in archiefmateriaal.

Leuke dingen voor kinderen Middelstum

Middelstum biedt verschillende activiteiten die leuk zijn voor kinderen. Het dorp heeft een overzichtelijke structuur waardoor kinderen veilig kunnen wandelen en fietsen. Het borgterrein Ewsum is een fijne plek om te spelen in de natuur. De molen en de oude bakkerij zijn interessant voor kinderen die graag meer leren over vroeger. De omgeving biedt veel ruimte om te wandelen en te ontdekken. De waterlopen en groene velden maken het aantrekkelijk voor gezinnen die graag buiten zijn.

Bronnen

Share