Laatste update 19/03/2026 door Johan
Schaatsen is een van de meest geliefde wintersporten in Nederland. Zodra de temperatuur daalt en het ijs begint te groeien, trekken duizenden Nederlanders eropuit om de ijzers onder te binden. Het land kent een rijke schaatstraditie, variërend van toertochten op natuurijs tot professionele wedstrijden op moderne kunstijsbanen. Deze pagina biedt een compleet en actueel overzicht voor iedereen die meer wil weten over schaatsen in Nederland, of je nu toerist, beginner of ervaren schaatser bent.
Natuurijs: de magie van echt winterweer
Natuurijs heeft een bijna mythische status in Nederland. Wanneer sloten, plassen en meren dichtvriezen, ontstaat een unieke sfeer die je nergens anders ter wereld vindt. Schaatsen op natuurijs betekent vrijheid, ruimte en een directe verbinding met het winterlandschap. De beweging is vaak rechtlijniger dan op een kunstijsbaan, waardoor veel schaatsers een ontspannen slag kunnen rijden.
Toch vraagt natuurijs om alertheid. Wind, scheuren, sneeuwresten en variaties in ijsdikte maken elke tocht anders. Schaatsers passen hun techniek voortdurend aan: korte sprongetjes, een lichte waggelbeweging en een flexibele houding helpen om oneffenheden op te vangen. Het is minder strak en technisch dan kunstijs, maar juist dat maakt natuurijs zo avontuurlijk.
De kwaliteit van natuurijs wordt in Nederland nauwlettend gevolgd door lokale ijsclubs en de Koninklijke Nederlandse Schaatsbond (KNSB). Zij bepalen wanneer ijs veilig genoeg is voor toertochten of wedstrijden. Toeristen die willen schaatsen op natuurijs doen er goed aan lokale adviezen te volgen en alleen op aangewezen plekken het ijs te betreden.
Veilig schaatsen op natuurijs
- Volg altijd aanwijzingen van ijsclubs en veiligheidsdiensten.
- Vermijd plekken met stroming, zoals bruggen, duikers en sluizen.
- Draag handschoenen en bij voorkeur een helm.
- Neem een ijspriem en een touw mee bij langere tochten.
Tip van een local: Ga vroeg in de ochtend, maar nooit alleen, het ijs op. Het is dan rustiger, het ijs is vaak harder en je ziet prachtige zonsopkomsten boven bevroren polders.
Kunstijsbanen: schaatsen het hele seizoen door
Omdat natuurijs in Nederland niet elk jaar betrouwbaar is, spelen kunstijsbanen een belangrijke rol. Ze bieden schaatsers de mogelijkheid om van oktober tot en met maart te trainen, recreëren of wedstrijden te rijden. De meeste banen zijn 400 meter lang, maar er zijn ook binnenbanen, shorttrackbanen en tijdelijke winterijsbanen in stadscentra.
Op kunstijs is de techniek anders dan op natuurijs. De constante bochten en de vaste houding vragen meer van heupen, rug en enkels. Schaatsers ontwikkelen een precieze bochtentechniek en een krachtige afzet. Voor beginners is kunstijs ideaal om de basis onder de knie te krijgen.
Overzicht van kunstijsbanen in Nederland
Onderstaande lijst bevat de actuele, permanente kunstijsbanen in Nederland. De lijst hieronder is geactualiseerd in 2026. Laat ons even weten als we iets gemist hebben.
- Alkmaar – De Meent
- Amsterdam – Jaap Edenbaan
- Biddinghuizen – Flevonice (seizoensgebonden buitenbaan)
- Breda – Kunstijsbaan Breda
- Den Haag – De Uithof
- Deventer – De Scheg
- Dordrecht – Sportboulevard Dordrecht
- Eindhoven – IJssportcentrum Eindhoven
- Enschede – IJsbaan Twente
- Geleen – Glanerbrook
- Groningen – Kardinge
- Haarlem – Kunstijsbaan Kennemerland
- Heerenveen – Thialf
- Hoorn – De Westfries
- Nijmegen – Triavium
- Tilburg – IJssportcentrum Tilburg
- Utrecht – De Vechtsebanen
- Zoetermeer – SilverDome
Veel van deze banen bieden schaatslessen, verhuur van schaatsen en speciale uren voor recreanten, kunstschaatsers of ijshockeyteams. Voor toeristen is een bezoek aan Thialf in Heerenveen een aanrader: het wordt gezien als de snelste laaglandbaan ter wereld en is het kloppend hart van de Nederlandse schaatssport.
Soorten schaatsen: van krulschaats tot klapschaats
De Nederlandse schaatshistorie kent een grote variatie aan schaatsmodellen. Tot halverwege de twintigste eeuw waren houten schaatsen met een ijzer ondergebonden met leren riemen de norm. De bekendste types waren de Hollandse krulschaats, de Zuid-Hollandse baanschaats en de Friese schaats. De Friese doorloper, met een langer ijzer, werd populair voor langere afstanden.
Rond 1950 deden de stalen Noren hun intrede. Deze schaatsen hadden een vaste schoen en boden veel meer stabiliteit en snelheid. Ze verdrongen de traditionele modellen in rap tempo. Later volgden nieuwe specialisaties:
- Kunstrijschaats – met een gekartelde punt voor sprongen en pirouettes.
- Hockeyschaats – korter en wendbaarder, geschikt voor snelle richtingswisselingen.
- Klapschaats – geïntroduceerd in de jaren 90, waarbij het ijzer loskomt van de hak voor een langere afzet. Deze innovatie zorgde voor talloze wereldrecords.
Wedstrijden en disciplines
Nederland kent een lange wedstrijdtraditie. De eerste officiële schaatswedstrijd vond plaats in 1805. Inmiddels zijn er vele disciplines, elk met een eigen karakter.
- Sprint – korte afstanden van 500 en 1000 meter.
- Lange afstanden – 5000 en 10.000 meter.
- Allround – combinatie van meerdere afstanden.
- Shorttrack – spectaculaire races op een kleinere baan.
- Kunstschaatsen – artistieke sprongen en choreografie.
- Schoonrijden – sierlijk en technisch schaatsen in patronen.
- IJshockey – teamsport met puck en sticks.
- Marathon – langeafstandswedstrijden op kunst- of natuurijs.
Voor toeristen zijn shorttrackwedstrijden en internationale toernooien in Thialf bijzonder indrukwekkend. De sfeer is intens en de snelheid hoog.
Het Eerste Friese Schaatsmuseum in Hindeloopen
Een bezoek aan het Eerste Friese Schaatsmuseum in Hindeloopen is een aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in de Nederlandse schaatstraditie. Het museum herbergt de grootste schaatscollectie ter wereld, met historische schaatsen, sleden, werkplaatsen en tegeltableaus. Daarnaast vind je er een uitgebreide collectie over de Elfstedentocht, inclusief bijzondere verhalen, foto’s en voorwerpen.
Het museum ligt in het pittoreske Hindeloopen, een stadje aan het IJsselmeer dat bekendstaat om zijn traditionele schilderkunst en karakteristieke gevels. Voor toeristen is dit een ideale combinatie van cultuur, historie en winterse sfeer.
Adres Eerste Friese schaatsmuseum: Kleine Weide 13, 8713 KZ Hindeloopen
Wetenswaardigheden voor toeristen
- De Elfstedentocht is sinds 1997 niet meer verreden, maar leeft sterk in de Nederlandse cultuur.
- Veel steden organiseren in december tijdelijke ijsbanen op pleinen, ideaal voor gezinnen.
- In Giethoorn, Kinderdijk en de Weerribben is natuurijs bij vorst extra populair vanwege het unieke landschap.
- De KNSB publiceert actuele ijsinformatie en veiligheidsadviezen.
Bronnen
Dit artikel is gebaseerd op informatie van officiële bronnen:
